Βιβλιοπροτάσεις κανείς;

[nena]

Ανήκω στην κατηγορία των παμφάγων όσον αφορά τα βιβλία. 'Εχοντας μια μάνα επίσης παμφάγο, δεν υπήρχαν απαγορευμένα βιβλία, μάλλον δεν υπήρχε καμία απαγόρευση σε ότιδήποτε αφορούσε το γραπτό λόγο. Έτσι απόκτησα μια λιχούδικη που λέω και εγώ σχέση με το διάβασμα. Με τα χρόνια καταστάλαξα -λέμε τώρα-. Για μένα ένα βιβλίο είναι πολλά πράγματα μαζί. Είναι το κείμενο, είναι ο συγγραφέας του, είναι η μυρωδιά του, είναι το δέσιμο του -το τι πανηγύρισα τα βιβλία των εκδόσεων "Αγρα" δε λέγεται- αλλά είναι και αυτό που θα μου πει όταν το πάρω στα χέρια μου στο βιβλιοπωλείο. Αυτό το τελευταίο, σπάνια με έχει απογοητεύσει. Συνήθως ξέρω από την αρχή πως θα τα πάμε εγώ και αυτό. Έτσι μετά τη πρώτη ανάγνωση και εάν κάτι μου πάει πολύ καλά, ή μου πάει τελείως στραβά, επιστρέφω στην αρχή. Μια μικρή έρευνα "τι ήθελε να πει αυτός ο χριστιανός όταν το έγραφε;". Αναζητώ λοιπόν την άποψη του. Ενίοτε τη βρίσκω γραμμένη, ενίοτε την εκμαιεύω από άλλα βιβλία του. Μετά πάω στις κριτικές, που μεταξύ μας είναι και το καλύτερο κομμάτι, το κουτσομπολιό βρε αδελφέ της ιστορίας. Θα εκπλαγείτε όταν δείτε πόσο απέχουν οι κριτικές από τις προθέσεις του έρμου του συγγραφέα ή το που τις πάνε. Και στο τέλος στον ενδιάμεσο, που είναι ο μεταφραστής. Στην άποψη του που συνήθως την βρίσκεις στο πρόλογο και που τις περισσότερες φορές σε ξεναγεί αρκετά καλά στο ταξίδι που έκανε μέχρι να φτάσει στο τελικό κείμενο. Αυτό σε κάποια βιβλία είναι ένα άλλο βιβλίο. Μια απόλαυση να διαβάζεις τις μεταφραστικές δυσκολίες του Οδυσσέα, σε όλες τις γλώσσες ας πούμε.
Τέλος πάντων τα τελευταία χρόνια πια συνήθως λειτουργώ με το ένστικτο της βιβλιοπείνας που με διακατέχει...

Σημείωση: Το μήνυμα αυτό γράφτηκε 18 χρόνια πριν. Ο συντάκτης του πιθανόν να έχει αλλάξει απόψεις έκτοτε.

 

[marigo173]

Για να κάνω το δικηγόρο του διαβόλου, θα πω ότι μετάφραση χρειάζεται ό,τι δεν είναι πια κατανοητό. Μην κρίνεις μόνο από τον εαυτό σου: δεν μπορούν όλοι να διαβάσουν Ροΐδη και Παπαδιαμάντη απ' το πρωτότυπο. Διάβασα την Πάπισσα από μετάφραση (μια παμπάλαια, του '60) στα δεκατέσσερα και τη λάτρεψα. Την ξαναδιάβασα και πρόσφατα στο πρωτότυπο. Έπρεπε να μην τη διαβάσω τότε, επειδή δεν μπορούσα να καταλάβω την καθαρεύουσα του Ροΐδη; (που είναι αρκετά βαρβάτη)
Φυσικά, αν μπορεί κανείς να καταλάβει τη γλώσσα του, βουρ στο πρωτότυπο!

(πάλι βγήκαμε off-topic)

Τώρα τι μετάφραση της Πάπισσας είχε βγει το '60 να μου επιτρέψεις να αμφιβάλλω. Αλλά αν το θέμα τίθεται να το διαβάσω στο πρωτότυπο ή να μην το διαβάσω καθόλου, στο συγκεκριμένο ζήτημα (νομίζω το είπα και πριν) ψηφίζω να μην το διαβάσω καθόλου! Όταν αποκτήσει κανείς την ικανότητα, ή έστω -καλύτερα- την υπομονή να διαβάσει την Πάπισσα στο πρωτότυπο (που δεν είναι δα και τιτάνιος άθλος) ας κάτσει να το κάνει, μέχρι τότε βιβλία που διαβάζονται πιο εύκολα ο κόσμος γεμάτος. Εγώ το μόνο που μπορώ να κάνω (εκτός από τις αποτροπές δλδ) είναι να βοηθάω τους μαθητές μου να μπορούν να διαβάζουν και να απολαμβάνουν και δύσκολα κείμενα.

Σημείωση: Το μήνυμα αυτό γράφτηκε 18 χρόνια πριν. Ο συντάκτης του πιθανόν να έχει αλλάξει απόψεις έκτοτε.

 

[isavvas]

Σωστά. Όπως εσείς ρώτατε πως εμείς, οι μη ειδικοί, μπορούμε να κρίνουμε τους γιατρούς, έτσι κι εγώ σας ρωτάω πώς εσείς, ο μη ειδικός, μπορείτε να κρίνετε τις μεταφράσεις.
Ο μη ειδικός θα εντοπίσει τη χοντράδα (σαν αυτή που παρέθεσα πιο πάνω). Αλλά αυτές οι χοντράδες δεν είναι μεταφραστικά ατοπήματα, είναι γλωσσική ανεπάρκεια.

Ο μη ειδικός δεν μπορεί να κρίνει τη δουλειά ενός ειδικού, αλλά μπορεί να έχει γνώμη επί του αποτελέσματος.

Κάθε κείμενο εκτός από περιεχόμενο, έχει κι ένα σκοπό, και αυτός προσδιορίζει τη μεταφραστική προσέγγιση. Δηλαδή, αν μεταφράζω ένα διαφημιστικό κείμενο, δεν έχει νόημα να κάνω πιστή μετάφραση, πρέπει να προσαρμόσω αυτά που λέει στην ελληνική πραγματικότητα. Ομοίως η κωμωδία έχει σκοπό να κάνει τον κόσμο να γελάσει. Τι νόημα έχει να παρακολουθώ μπηχτές για ανθρώπους που έχουν πεθάνει εδώ και 2000 χρόνια και τους οποίους αγνοώ παντελώς; Αν, λοιπόν, μείνουμε απόλυτα πιστοί στο κείμενο, η κωμωδία χάνει το λαϊκό της χαρακτήρα και γίνεται ακαδημαϊκή άσκηση. (Αυτό το σχόλιο αφορά την προσέγγιση και όχι την καλαισθησία της διασκευής)
Φυσικά, αν η κωμωδία προορίζεται να εκδοθεί, ο μεταφραστής πρέπει να μείνει πιστός - άλλωστε εκεί έχει και το αβαντάζ της υποσημείωσης.

Το θέατρο Ιωάννη είναι μια άλλη (μεγάλη) ιστορία). Τα θεατρικά κείμενα δεν γράφονται για τον αναγνώστη τους (για την ακρίβεια τον καιρό του Αριστοφάνη δεν είχαν υπόσταση ως γραπτά κείμενα, μάλλον για λόγους διαδικαστικούς διασώθηκαν σε γραπτή μορφή), γράφονται για να ερμηνευθούν πάνω στη σκηνή αρχικά από το σκηνοθέτη, στη συνέχεια από τους ηθοποιούς και στο τέλος από το θεατή (μέτρα δηλαδή ερμηνείες, σαν το σπίτι με τους καθρέφτες ένα πράγμα). Και ο Αριστοφάνης όπως σωστά παρατήρησες, ένα νούμερο ήταν (με την καλή έννοια). Κατέβαζε Θεούς και Δαίμονες και σατίριζε τους πάντες και τα πάντα στις κωμωδίες του. Από αυτή την άποψη θεωρούν οι σύγχρονοι σκηνοθέτες θεμιτό να "μεταφράζουν" τις αριστοφανικές ατάκες με αναφορές στη σύγχρονη πραγματικότητα. Ανεξάρτητα από το πάντα υποκειμενικού αισθητικό αποτέλεσμα, αυτού του τύπου οι "μεταφράσεις" είναι αποδεκτές στα πλαίσια του ανεβάσματος μιας κωμωδίας από τον τάδε ή τον δείνα σκηνοθέτη. Αν βέβαια έβγαινε μια μέρα το θεατρικό αυτό κείμενο τυπωμένο σε αυτοτελή έκδοση και το όνομα του σκηνοθέτη ως μεταφραστή, σίγουρα θα έτρωγε πολύ περισσότερες ντομάτες απ' ότι αξίζουν οι παραστάσεις του στην Επίδαυρο

Όλα αυτά τα γνωρίζω και είναι τα μόνιμα επιχειρήματα των σκηνοθετών. Θυμάμαι κάποτε έναν σκηνοθέτη που είχε βάλει μέσα στον Αριστοφάνη τον Τσοβόλα, τον Παπανδρέου και τον Κεφαλογιάννη, κρατώντας τη γραμμή της εποχής του. Απαντώντας στους κριτικούς είχε πει ότι ο Αριστοφάνης χωρίς λίγο αλατάκι από την επικαιρότητα μυρίζει μούχλα. Απλά, τέτοιες παρεμβάσεις μού προσβάλουν την αισθητική.

Σημείωση: Το μήνυμα αυτό γράφτηκε 18 χρόνια πριν. Ο συντάκτης του πιθανόν να έχει αλλάξει απόψεις έκτοτε.

 

[ruko]

Ο μη ειδικός δεν μπορεί να κρίνει τη δουλειά ενός ειδικού, αλλά μπορεί να έχει γνώμη επί του αποτελέσματος.

Εννοείτε αν ρέει το κείμενο, αν είναι στρωτό κ.λπ.; Αυτό φυσικά και μπορείτε να το κρίνετε. Όμως ακόμη και το στρωτό κείμενο μπορεί να κρύβει απίστευτες αυθαιρεσίες. Φανταστείτε να αρχίζω να χωρίζω τις προτάσεις του Προυστ για να τον κάνω πιο στρωτό (ένα χοντρό παράδειγμα).
Μπορεί επίσης ο μεταφραστής να έχει παρανοήσει (από άγνοια) λέξεις ή και ολόκληρα κομμάτια, χωρίς να φαίνεται η παρανόηση στο μετάφρασμα. Ή μπορεί να παραποιήσει έννοιες εσκεμμένα, επειδή δεν μπορεί να θυμηθεί το ελληνικό αντίστοιχο. Αυτά είναι μεταφραστικά λάθη.

Όσο για το θέατρο συμφωνώ ότι είναι μάλλον ηλίθιο εκεί που βλέπεις το Σωκράτη και τον Αλκιβιάδη να ακούς ξαφνικά για τον Τσοβόλα. Ωστόσο, είναι δυνατόν να γίνουν μικροπαρεμβάσεις που να μην προσβάλλουν το κείμενο (και την αισθητική μας) και να καθιστούν το έργο πιο προσιτό στο κοινό.

Σημείωση: Το μήνυμα αυτό γράφτηκε 18 χρόνια πριν. Ο συντάκτης του πιθανόν να έχει αλλάξει απόψεις έκτοτε.

 

[sardela]

Δυστυχως η βιβλιοθηκη μου βρισκεται στην Αθηνα, και δεν θυμαμαι τα βιβλια απ'εξω.
Το μονο που μπορω να σας πω οτι μάρεσε, ειναι η "σιωπηλη ανοιξη" της Ρακελ Καρσον, που μιλαει για την καταστροφη του περιβαλλοντος. Γραφτηκε πριν 20 χρονια, αλλα ειναι επικαιρο και ακρως αληθινο.

Σημείωση: Το μήνυμα αυτό γράφτηκε 18 χρόνια πριν. Ο συντάκτης του πιθανόν να έχει αλλάξει απόψεις έκτοτε.

 

[χριστινα]

Παντως σιγουρα η μεταφραση παιζει καθοριστικο ρολο. Και σιγουρα κανεις μπορει να συλλαβει κανεις χοντρα ατοπηματα αλλα ακομη και η πιο μικρη παραποιηση λεξης πιστευω μπορει να μεταβαλλει το νοημα. Κι αυτο δυσκολα θα γινει αντιληπτο απο καποιον μη ειδικο. Ειναι απαραιτητο να υπαρχουν οι σωστες λεξεις για να αποδιδουν τα νοηατα. Και φανταζομαι παιζει μεγαλο ρολο και ο γλωσσικος πλουτος του μεταφραστη

Σημείωση: Το μήνυμα αυτό γράφτηκε 18 χρόνια πριν. Ο συντάκτης του πιθανόν να έχει αλλάξει απόψεις έκτοτε.

 

[Ismini]

Τελευταία διάβασα κάποια βιβλιά του Irvin Yalom: "Οταν έκλαψε ο Νιτσε", "ο Δήμιος του Ερωτα".
Μου άρεσαν πολύ. Βιάστηκα να τα τελειώσω!

Σημείωση: Το μήνυμα αυτό γράφτηκε 18 χρόνια πριν. Ο συντάκτης του πιθανόν να έχει αλλάξει απόψεις έκτοτε.

 

[lactoula]

Παιδια ενα ωραιο ειναι της Ευας Ομηρουλη, το μια μοιρα σαν νεραιδα!Εχω συγκινηθει πολυ με αυτο το βιβλιο...

Σημείωση: Το μήνυμα αυτό γράφτηκε 18 χρόνια πριν. Ο συντάκτης του πιθανόν να έχει αλλάξει απόψεις έκτοτε.