Το λέρωμα εκτός αμμολεκάνης είναι ίσως το πιο συνηθισμένο και δυσάρεστο πρόβλημα στη συμβίωση με τις γάτες μας, καθώς και ένας από τους κυριότερους λόγους για τους οποίους οι γάτες εγκαταλείπονται. Σαν πρόβλημα είναι αρκετά δυσεπίλυτο και ο ιδιοκτήτης θα χρειαστεί να επιστρατεύσει όλη την επιμονή και υπομονή του. Στο παρακάτω άρθρο θα εξετάσουμε τις κυριότερες αιτίες του προβλήματος και θα προτείνουμε κάποιους τρόπους αντιμετώπισης.
Συνήθως το λέρωμα εκτός λεκάνης δεν έχει μία μόνο αιτία, αλλά οφείλεται σε συνδυασμό παραγόντων. Επίσης, ο λόγος που συνεχίζεται το πρόβλημα μπορεί να είναι τελείως διαφορετικός από την αρχική αιτία του: συχνά αυτό που ξεκινάει σαν πρόβλημα υγείας ή αντίδραση σε κάποιο στρεσογόνο παράγοντα με τον καιρό χρονίζει και καταλήγει πρόβλημα συμπεριφοράς.
Μην φωνάζετε στη γάτα σας, μην τη χτυπάτε και μην τρίβετε τη μύτη της στις ακαθαρσίες. Να θυμάστε ότι δεν λερώνει από φθόνο ούτε για να σας πικάρει ή να σας τραβήξει την προσοχή. Η συμπεριφορά της έχει συγκεκριμένα αίτια και είναι απόλυτα φυσιολογική για αυτήν, ακόμη κι αν φαίνεται προβληματική σε μας.
Οι συχνότερες αιτίες του φαινομένου είναι:
- προβλήματα υγείας
- ακατάλληλη άμμος ή/και αμμολεκάνη
- άλλοι στρεσογόνοι παράγοντες
Πρόβλημα υγείας
Κατʼ αρχάς, αποκλείστε το ενδεχόμενο να πάσχει από κάποιο πρόβλημα υγείας. Η συμπεριφορά της μπορεί να οφείλεται σε διάφορες νόσους του ουροποιητικού (κυστίτιδα, πέτρες), που προκαλούν πόνο κατά την ούρηση/αφόδευση, σε διαβήτη ή άλλα γαστρεντερικά προβλήματα, που προκαλούν ακράτεια, σε γεροντική άνοια κ.λπ.
Αν η γάτα μας είναι ηλικιωμένη ή έχει κινητικά προβλήματα, μπορούμε της βάλουμε περισσότερες χαμηλές λεκάνες. Το ίδιο ισχύει και για τα μικρά γατάκια που ίσως δυσκολεύονται να σκαρφαλώσουν σε ψηλές λεκάνες.
Πρόβλημα αντιμετωπίζουν και οι γάτες που έχουν υποστεί ονυχεκτομή, γιατί η υφή της άμμου τους προκαλεί ενόχληση.
[BREAK=Ακατάλληλη αμμολεκάνη/άμμος]
Ακατάλληλη αμμολεκάνη
Μαζί με τη χρήση ακατάλληλης άμμου, η δυσαρέσκεια της γάτας με την αμμολεκάνη της αποτελεί τη συχνότερη αιτία εκδήλωσης του φαινομένου. Φυσικά, τα όσα ακολουθούν δεν αφορούν όλες τις γάτες ανεξαιρέτως, αλλά μπορεί να σας δώσουν μερικές ενδείξεις για το τι φταίει.
- Οι περισσότερες γάτες προτιμούν την ανοιχτή λεκάνη, γιατί θέλουν να έχουν διέξοδο διαφυγής. Επίσης, η ανοιχτή μυρίζει λιγότερο (στις γάτες!)
- Διαλέξτε μια μεγάλη και ευρύχωρη λεκάνη, ώστε να έχει χώρο να κινηθεί και να σκάψει.
- Μην βάζετε τη λεκάνη κοντά στην τροφή ή το νερό της. Ούτε σε μας θα άρεσε να τρώμε στο μπάνιο.
- Τοποθετήστε την σε ένα ήσυχο μέρος, χωρίς πολλή κίνηση και θορύβους. Επίσης, αποφεύγετε να την τοποθετείτε δίπλα σε ηλεκτρικές συσκευές που κάνουν ξαφνικούς θορύβους, όπως το πλυντήριο ή το ψυγείο, γιατί μπορεί να την τρομάξουν. Η τραυματική εμπειρία κοντά στη λεκάνη είναι αρκετά συνηθισμένη αιτία εμφάνισης του φαινομένου.
- Μην μετακινείτε συχνά τη λεκάνη. Οι πολλές μετακινήσεις μπορεί να της δημιουργήσουν σύγχυση και δυσφορία.
- Tip: αν θέλετε οπωσδήποτε να μετακινήσετε τη λεκάνη και η γάτα σας αντιδρά, κάντε το σταδιακά, μετακινώντας την λίγα εκατοστά κάθε μέρα, μέχρι να τη φέρετε στην επιθυμητή θέση.
- Η καθαριότητα είναι πολύ σημαντική. Φροντίστε να καθαρίζετε τις ακαθαρσίες καθημερινά και να αλλάζετε ολόκληρη την άμμο τακτικά. Για να πλύνετε τη λεκάνη, μη χρησιμοποιήσετε χλωρίνη, αλλά ρίξτε μπόλικο καυτό νερό και λίγο υγρό για τα πιάτα ή υγρό σαπούνι.
- Μην το παρακάνετε με την καθαριότητα: η τουαλέτα της γάτας είναι προσωπικός χώρος και πρέπει να έχει τη μυρωδιά της.
- Tip: Λίγη σόδα φαγητού στον πάτο της λεκάνης θα απορροφήσει τις πολλές μυρωδιές.
- Αποφύγετε να στρώσετε τον πάτο με σακούλα, γιατί πολλές γάτες ενοχλούνται.
- Αν έχετε πολλές γάτες, βάλτε τουλάχιστον μία λεκάνη ανά δυο γάτες ή –το ιδανικό- μία λεκάνη ανά γάτα συν μία επιπλέον. Αν μένετε σε πολυόροφο σπίτι, φροντίστε να υπάρχουν λεκάνες σε κάθε όροφο.
Ακατάλληλη άμμος
Υπάρχουν πολλά είδη άμμου στην αγορά, οπότε με λίγο ψάξιμο, θα βρείτε αυτή που αρέσει στη γάτα σας. Μια ματιά στις
κριτικές θα σας βοηθήσει να διαλέξετε.
- Προτιμήστε μια μη αρωματική άμμο.
- Αν την πήρατε από σπίτι ή από καταφύγιο, ρωτήστε τι άμμο χρησιμοποιούσε πριν. Αν θέλετε να της αλλάξετε μάρκα, εισάγετε τη νέα άμμο σταδιακά, αναμιγνύοντας την με την παλιά και αυξάνοντας σιγά-σιγά την ποσότητα της καινούργιας μάρκας.
- Tip: αν η γάτα σας είναι πρώην αδέσποτη που δεν έχει μάθει να χρησιμοποιεί αμμολεκάνη, μπορείτε να κάνετε το ίδιο με λίγο χώμα για γλάστρες.
- Προσέξετε την ποσότητα: στρώστε αρκετή άμμο, ώστε να μπορεί να σκάψει, αλλά όχι τόσο πολλή που να βουλιάζει.
- Αν έχετε μακρύτριχη γάτα, προτιμήστε τις ειδικές άμμους. Το πρόβλημα του λερώματος εκτός λεκάνης παρατηρείται συχνότερα στις περσικές, άγνωστο γιατί. Μια θεωρία είναι ότι την αποφεύγουν, επειδή λερώνεται το τρίχωμά τους. Αν έχετε μακρύτριχη γάτα, φροντίζετε να την καθαρίζετε μετά την τουαλέτα.
Ιδιοτροπίες
Κάθε γάτα είναι διαφορετική. Μερικές θέλουν μια λεκάνη κατάδική τους, που να μην τη χρησιμοποιεί κανένας άλλος. Άλλες θέλουν μια λεκάνη για τα ούρα και μια δεύτερη για τα περιττώματά τους. Άλλες πάλι αρνούνται να χρησιμοποιήσουν τη λεκάνη τους δεύτερη φορά, αν δεν έχει καθαριστεί. Τέλος, υπάρχει και μια ισχνή μειοψηφία γατών που δεν θέλουν καθόλου την άμμο: προτιμούν διαφορετικό υπόστρωμα, όπως εφημερίδες, ροκανίδια, ενώ άλλες θέλουν απλώς… μια σκέτη λεκάνη!
[BREAK=Στρες]
Στρες
Το λέρωμα (ιδίως η ούρηση) εκτός λεκάνης είναι ίσως ο κυριότερος μηχανισμός άμυνας της γάτας απέναντι στο άγχος. Το λέρωμα δεν πρέπει να συγχέεται με το μαρκάρισμα, που έχει διαφορετικά αίτια και λειτουργία (βλ. σχετική ενότητα).
Το άγχος συνήθως προκαλείται από τις αλλαγές στην καθημερινότητα της γάτας. Μερικές πιθανές αιτίες είναι οι εξής:
- Ερχομός ενός νέου μέλος στο σπίτι (ανθρώπου ή ζώου).
- Η θέα απʼ το παράθυρο (π.χ. άλλα ζώα που περνάνε από κάτω κ.λπ.)
- Μετακόμιση/ ανακαίνιση.
- Απουσία/αλλαγή ωραρίου του ιδιοκτήτη.
- Θάνατος ενός μέλους της οικογένειας (ανθρώπου ή ζώου).
- Φόβος (σεισμός, καταιγίδες, βεγγαλικά κ.λπ.).
- Πλήξη, μοναξιά.
Έχετε υπόψη ότι οι ηλικιωμένες και οι άρρωστες γάτες είναι πιο ευάλωτες στο στρες.
Κάθε περίπτωση είναι μοναδική. Δυστυχώς, δεν είναι πάντοτε εύκολο να εντοπίσουμε την αιτία ώστε να την απαλείψουμε. Πολλές φορές θα είναι κάτι προφανές, όπως ο ερχομός ενός άλλου ζώου στο σπίτι, ενώ άλλες θα είναι κάτι ακατανόητο για μας, όπως οι μυρωδιές ξένων ανθρώπων και ζώων που φέρνουμε μαζί μας απʼ έξω.
Ωστόσο, η ίδια η γάτα θα προσπαθήσει να μας δείξει τι της προκαλεί άγχος. Προσπαθήστε να σκεφτείτε τι άλλαξε στην καθημερινότητά της και παρατηρήστε τη συμπεριφορά της.
Πότε ξεκίνησε το πρόβλημα; Τι συνέβη εκείνη την ημέρα που μπορεί να την τάραξε;
Πότε το κάνει;
Πού το κάνει; Αν, για παράδειγμα, ουρεί στα προσωπικά αντικείμενα ενός συγκεκριμένου ανθρώπου, τότε αυτός είναι η πηγή του άγχους.
Για την καταπολέμηση του άγχους προτείνονται διάφορα προϊόντα, όπως αιθέρια έλαια λεβάντας, το σπρέι Feliway κ.α. Ωστόσο το αποτελεσματικότερο είναι η απευαισθητοποίηση, δηλαδή η ελεγχόμενη έκθεση της γάτας στο στρεσογόνο παράγοντα. Εξίσου αποτελεσματική είναι και η παιγνιδοθεραπεία. Θυμηθείτε η γάτα σας αισθάνεται φόβο και ανασφάλεια: θα χρειαστεί όλη την αγάπη και τη στοργή σας για να το ξεπεράσει!
Εφαρμόζετε τις παραπάνω μεθόδους παράλληλα με τους τρόπους αντιμετώπισης που προτείνονται στην επόμενη ενότητα.
***σημείωση: παρόλο που τα στειρωμένα ζώα έχουν κατά κανόνα πιο ήπιες αντιδράσεις, η στείρωση δεν σχετίζεται με το λέρωμα εκτός λεκάνης ως αντίδραση στο άγχος.
[BREAK=Τρόποι αντιμετώπισης]
Τρόποι αντιμετώπισης
- Καθαρίστε ενδελεχώς την περιοχή, ώστε να εξαφανίσετε κάθε μυρωδιά. Προσοχή: μη χρησιμοποιείτε προϊόντα που περιέχουν αμμωνία, επειδή μυρίζει σαν ούρο γάτας, με αποτέλεσμα να επιδεινώνεται η κατάσταση. Επίσης, μη χρησιμοποιείτε απολυμαντικά που περιέχουν φαινόλες (αυτά που ασπρίζουν όταν διαλυθούν σε νερό). Αναλυτικές οδηγίες για το πώς θα καθαρίσετε διάφορες επιφάνειες θα βρείτε εδώ (στα ελληνικά).
- Όπου είναι δυνατόν, απομακρύνετε τα αντικείμενα πάνω στα οποία ουρεί η γάτα (χαλάκια, μαξιλάρια κ.λπ.) μέχρι να ξαναμάθει να χρησιμοποιεί τη λεκάνη της.
- Περιορίστε την πρόσβαση της γάτας στις περιοχές που λερώνει (π.χ. βάλτε μια πολυθρόνα) ή κάντε τις απωθητικές: σκεπάστε τις με κολλητική ταινία ή τσαλακωμένο αλουμινόχαρτο.
- Μπορείτε επίσης να χρησιμοποιήσετε μυρωδιές που τις απωθούν, όπως οι μυρωδιές των εσπεριδοειδών ή του ευκαλύπτου, αλλά φροντίστε να μην είναι κάτι που μπορούν να το γλείψουν. Μην χρησιμοποιήσετε ναφθαλίνη.
- Τοποθετήστε εκεί το μπολάκι με το φαγητό και το νερό της. Μην το εφαρμόσετε αυτό σε συνδυασμό με το παραπάνω!
- Βάλτε μια δεύτερη λεκάνη στην περιοχή που λερώνει. Αν αρχίσει να τη χρησιμοποιεί και πάλι, μετακινείτε την λίγα εκατοστά κάθε μέρα, μέχρι να την επαναφέρετε στην αρχική της θέση.
Επανεκπαίδευση
Σε ακραίες περιπτώσεις, θα πρέπει να επανεκπαιδεύσετε τη γάτα να χρησιμοποιεί τη λεκάνη της. Μπορεί η μέθοδος να φαίνεται λίγο σκληρή, αλλά είναι προτιμότερη από το να αναγκαστείτε να δώσετε τη γάτα σας.
- Περιορίστε την σε ένα μεγάλο κλουβί για μία περίπου εβδομάδα. Φροντίστε να έχει αρκετό χώρο για το κρεβατάκι και την τροφή της. Στρώστε το πάτωμα με άμμο. Αφήστε την να βγει μόνο αφού την έχει χρησιμοποιήσει.
- Το κλουβί δεν είναι χώρος τιμωρίας. Προσπαθήστε να το κάνετε όσο πιο ευχάριστο γίνεται. Βγάζετέ την τακτικά για παιχνίδι και χάδια και έχετέ την κοντά σας.
- Τη δεύτερη εβδομάδα, βάλτε στο κλουβάκι μια αμμολεκάνη και δείτε αν τη χρησιμοποιεί. Αν όχι, επαναλάβετε την πρώτη φάση για ακόμη μια εβδομάδα.
- Την τρίτη εβδομάδα μεταφέρετέ την στο μπάνιο μαζί με τη λεκάνη και τα προσωπικά της είδη. Επιτρέψτε της να βγει, μόνο αν τη χρησιμοποιήσει. Αν λερώσει στο μπάνιο ή κάπου αλλού στο σπίτι, επαναλάβετε τη δεύτερη φάση.
- Αυξάνετε σταδιακά την ελευθερία κινήσεων, μέχρι να κυκλοφορεί και πάλι ελεύθερα μέσα στο σπίτι.
Όσο διαρκεί η μεταβατική περίοδος, απομακρύνετε όλα τα αντικείμενα που μπορεί να την κάνουν να ξανακυλήσει στην προηγούμενη συμπεριφορά της (π.χ. αυτά πάνω στα οποία ουρούσε πριν).
Μπορείτε επίσης να ξεκινήσετε κατευθείαν από την τρίτη φάση, ανάλογα με το πόσο σοβαρό είναι το πρόβλημα.
[BREAK=Λέρωμα ή μαρκάρισμα;]
Λέρωμα ή μαρκάρισμα;
Το λέρωμα εκτός αμμολεκάνης διαφέρει από το μαρκάρισμα. Μερικές διαφορές είναι οι εξής:
[table 0 3 1]2^=Λέρωμα | Μαρκάρισμα
Οφείλεται σε πρόβλημα υγείας ή αντίδραση σε στρεσογόνο παράγοντα. | Σεξουαλική συμπεριφορά ή αντίδραση σε στρεσογόνο παράγοντα.
Ούρηση σε καθιστή στάση. | Ούρηση σε όρθια στάση με σηκωμένη ουρά (σπανιότατα σε καθιστή στάση)
Παρουσιάζεται συχνότερα στα αρσενικά και στις μακρύτριχες γάτες. | Παρουσιάζεται συχνότερα σε μη στειρωμένα αρσενικά (ενίοτε και σε μη στειρωμένα θηλυκά).
Ούρηση κυρίως σε οριζόντιες επιφάνειες (π.χ. πάτωμα). | Ούρηση κυρίως σε κάθετες επιφάνειες (τοίχους, έπιπλα).
Μικρή ή μεγάλη ποσότητα ούρου και κοπράνων. | Μικρή ποσότητα κυρίως ούρου, σπανιότερα κοπράνων.
Διορθώνεται με εκπαίδευση.| Διορθώνεται με συνδυασμό στείρωσης και εκπαίδευσης.[/table]
Το μαρκάρισμα είναι απόλυτα φυσιολογική συμπεριφορά που παρατηρείται κυρίως σε αστείρωτα αρσενικά από τους έξι μήνες περίπου. Αντίθετα με τη διαδεδομένη αντίληψη ότι πρόκειται για οριοθέτηση της περιοχής, το «ψέκασμα» είναι στην πραγματικότητα ένα μήνυμα της γάτας σε πιθανούς σεξουαλικούς συντρόφους και ανταγωνιστές και περιέχει πληροφορίες για το φύλο, την ηλικία και τη σεξουαλική της ικανότητα.
Αν η γάτα σας μαρκάρει:
- Πηγαίνετέ την στον κτηνίατρο για να βεβαιωθείτε ότι δεν πάσχει από κάτι άλλο που μπορεί να εντείνει το πρόβλημα.
- Στειρώστε την. Η στείρωση μειώνει τις πιθανότητες εκδήλωσης του προβλήματος κατά 87%. Έχετε υπόψη ότι θα πάρει από δύο εβδομάδες μέχρι έξι μήνες μέχρι να εξαφανιστούν τελείως τα κρούσματα.
- Σε κάποιες περιπτώσεις ο κτηνίατρος μπορεί να σας χορηγήσει κάποια ηρεμιστικά.
- Παράλληλα, εφαρμόστε τις τεχνικές αντιμετώπισης που αναφέραμε παραπάνω, αλλιώς η συμπεριφορά ενδέχεται να παγιωθεί, ανεξάρτητα από τη στείρωση.
- Το μαρκάρισμα μπορεί ακόμη να οφείλεται σε κάποιο στρεσογόνο παράγοντα. Ο συνηθέστερος είναι η παρουσία άλλων γατών στο σπίτι ή έξω, αλλά, όπως και στην περίπτωση του λερώματος, έτσι κι εδώ οποιαδήποτε αλλαγή μπορεί να επιφέρει αυτή τη συμπεριφορά.
