Bιοηθική- Για τη χρησιμοποίηση ζώων στην έρευνα

[yasmin1gr]

Bιοηθικη-Για τη χρησιμοποιηση ζωων στην ερευνα

ΕΚΘΕΣΗ
Για τη μεταχείριση των ζώων στην έρευνα
Εισηγητές: Τ. Βιδάλης, Κ. Μανωλάκου
Η παρούσα έκθεση επιχειρεί να οριοθετήσει τον προβληματισμό για ένα από
τα πιο κρίσιμα, αλλά και πιο «κλασικά» από τη σκοπιά της βιοηθικής ζητήματα, που
συνδέεται άμεσα με την ανάπτυξη της έρευνας στις βιολογικές επιστήμες.
Ο πειραματισμός σε ζώα θεωρείται ανέκαθεν αναγκαίος για την επιστημονική
έρευνα, βασική και εφαρμοσμένη. Στη σημερινή εποχή, ωστόσο, η πρακτική αυτή δεν
αρκεί να ικανοποιεί επιστημονικά κριτήρια καταλληλότητας, χρειάζεται επί πλέον να
δικαιολογείται και από ηθικοκοινωνική άποψη. Αφετηρία αυτού του προβληματισμού
συνιστά το γενικότερο αίτημα του πολιτισμού μας για την αναγνώριση μιας
ορισμένης ηθικής αξίας στα ζώα.
Ο προσδιορισμός κάποιου ηθικού status των ζώων – και η συνακόλουθη
συναγωγή καθηκόντων του ανθρώπου ως προς τη μεταχείρισή τους – απασχολεί τη
φιλοσοφική σκέψη ήδη από τις απαρχές της νεωτερικότητας. Αυτό συνέβη στην αρχή
με μάλλον περιθωριακό και αποσπασματικό τρόπο, στη συνέχεια όμως απέκτησε
αυξανόμενη σημασία. Είναι χαρακτηριστικό, πάντως, ότι τα ερωτηματικά για τον
τρόπο μεταχείρισης των ζώων στην έρευνα προβάλλουν με έμφαση τις τελευταίες
δεκαετίες, σε μια περίοδο ιδιαίτερα ευνοϊκή για την ελευθερία της έρευνας και της
επιστήμης, που ευνοεί την επιστημονική και τεχνολογική πρόοδο.
∆εδομένου ότι η έκθεση μας συνοδεύει ερωτηματολόγιο που έχει απευθύνει
στην Επιτροπή το Nuffield Council of Bioethics, θεωρήσαμε σκόπιμο να
αναπτύξουμε εκείνες τις πτυχές της χρήσης ζώων για ερευνητικούς σκοπούς που δεν
καλύπτονται από τις πληροφορίες του ερωτηματολογίου.
Προκειμένου λοιπόν να διευκολυνθεί η συζήτηση της Επιτροπής και να
καταστεί δυνατή η διατύπωση συγκεκριμένων προτάσεων, στο πρώτο μέρος της
έκθεσης γίνεται μια σύντομη περιγραφή της ανάπτυξης του νευρικού συστήματος
στους ζωικούς οργανισμούς και παρουσιάζεται μια σύντομη ιστορική ανασκόπηση
της χρήσης των ζώων στην έρευνα ενταγμένης στο εκάστοτε κοινωνικό πλαίσιο. Στο
δεύτερο μέρος παρουσιάζεται ο προβληματισμός για το ηθικό status των ζώων και η
Page 2
δεοντολογία της επιστημονικής έρευνας. Στο τρίτο μέρος αναπτύσσεται το δίκαιο για
τη μεταχείριση των ζώων στην έρευνα και τέλος στο τέταρτο μέρος επιχειρείται η
διατύπωση ορισμένων προτάσεων.
ΜΕΡΟΣ ΠΡΩΤΟ
Η ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΟΥ ΝΕΥΡΙΚΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ ΚΑΙ ΤΟΥ ΕΓΚΕΦΑΛΟΥ
1. Γενικά
Η ανάπτυξη του νευρικού συστήματος και του εγκεφάλου βρίσκεται στον
πυρήνα της διακριτικής μεταχείρισης που επιφυλάσσουμε στους ζωικούς
οργανισμούς και επηρεάζει σε μεγάλο βαθμό την αντίληψή μας περί της ύπαρξης ή
μη «συμφερόντων» ή «δικαιωμάτων» τους.
Οι μονοκύτταροι οργανισμοί, αποτελούν τις πιο αρχέγονες μορφές ζωής και η
ηλικία εμφάνισής τους εκτιμάται στα τρία δισεκατομμύρια πεντακόσια εκατομμύρια
χρόνια. Οι μονοκύτταροι οργανισμοί, όπως τα πρωτόζωα, είναι εφοδιασμένα με το
πρώτο αισθητικό και ταυτόχρονα κινητικό στοιχείο, τη βλεφαρίδα ή το μαστίγιο και
είναι ικανά να αναγνωρίζουν την τροφή τους, να αντιδρούν σε ερεθίσματα και να
αποφεύγουν εμπόδια. Η αμοιβάδα, για παράδειγμα, αντιδρά στο φως, τη θερμότητα,
τις χημικές ουσίες και τον μηχανικό κραδασμό, ενώ άλλα πρωτόζωα δείχνουν μια
συμπεριφορά πιο πολύπλοκη καθώς μπορούν να μετατοπίζονται σε πλούσιες
θρεπτικά περιοχές.
Οι πρώτοι πολυκύτταροι οργανισμοί έχουν ηλικία μόλις ενός
δισεκατομμυρίου χρόνων, με κύριο χαρακτηριστικό τους την εξειδίκευση των
κυττάρων. Έτσι, κάποια κύτταρα προορίζονται για την πέψη, κάποια για την
κατασκευή του προστατευτικού καλύμματος του οργανισμού ή του σκελετού, άλλα
γίνονται μύες και τέλος άλλα αποτελούν το νευρικό σύστημα. Στους πρώτους
πολυκύτταρους οργανισμούς, το νευρικό σύστημα αποτελείται από δύο τύπους
κυττάρων, τους αισθητικούς νευρώνες που βρίσκονται στην επιφάνεια του σώματος
και τους κινητικούς νευρώνες που έρχονται σε επαφή με το μυϊκό σύστημα, που
αποτελεί το εκτελεστικό όργανο του οργανισμού. Ο πιο απλός τύπος οργάνωσης του
νευρικού συστήματος είναι αυτός όπου ένα αισθητικό ερέθισμα διαβιβάζεται σε ένα
μυ, μέσω της σύζευξης των αισθητικών και κινητικών νευρώνων. Έτσι, από το
2
Page 3
νευρικό κύτταρο θα προκύψει ένα όλο και πιο πολύπλοκο σύστημα πληροφόρησης
του οργανισμού. Στην ομάδα αυτή ανήκουν τα θαλάσσια σφουγγάρια και τα
κοιλεντερωτά (π.χ. μέδουσες).
Η ανατομική διαμόρφωση του κεφαλιού (μεταμέρεια) άρχισε να εμφανίζεται
πριν από 600 εκατομμύρια χρόνια και χαρακτηρίζει τόσο την ομάδα των υπονευρίων
όσο και την ομάδα των επινευρίων. Στην ομάδα των υπονευρίων ανήκουν οι
σκώληκες, τα μαλάκια και οστρακόδερμα και τα έντομα. Το χαρακτηριστικό τους
είναι ότι το νευρικό σύστημα σχηματίζεται μεταξύ του πεπτικού σωλήνα και του
κοιλιακού τοιχώματος. Η μπροστινή άκρη του νευρικού σωλήνα προσκρούει στην
στοματική κοιλότητα, με αποτέλεσμα να καθιστά αδύνατη την ανάπτυξη του
εγκεφάλου.
Αντίθετα στην ομάδα των επινευρίων, που εμφανίζεται αργότερα, το
χαρακτηριστικό είναι η ανάπτυξη του νευρικού συστήματος μεταξύ του πεπτικού
συστήματος και του ραχιαίου τοιχώματος. Στην ομάδα των επινευρίων ανήκουν τα
χορδωτά και τα σπονδυλωτά. Τα χορδωτά χαρακτηρίζονται από εμφάνιση μιας
χόνδρινης ταινίας, που ονομάζεται νωτιαία χορδή ή νοτοχορδή, και στην οποία
έρχονται να στερεωθούν οι μύες. Το νευρικό σύστημα συγκεντρώνεται σε ένα
σωλήνα που εκτείνεται κατά μήκος του σώματος. Είναι ο πρόδρομος της σπονδυλικής
στήλης από την οποία θα αναπτυχθεί στη συνέχεια το κρανίο.
Στην ομάδα των ζώων με κρανίο (craniata) ανήκουν τα σπονδυλωτά. Η
εμφάνιση της σπονδυλικής στήλης χρονολογείται πριν από 500 εκατομμύρια χρόνια
στους προγόνους των ψαριών. Η προστατευμένη, από το κρανίο, άκρη του νευρικού
σωλήνα θα αυξηθεί σε όγκο στις διάφορες τάξεις των σπονδυλωτών. Οι πνεύμονες,
απαραίτητοι για την ζωή στον αέρα, εμφανίζονται πριν από 400 εκατομμύρια χρόνια
στους προγόνους των βατραχοειδών. Τα ψυχρόαιμα, δηλαδή τα βατραχοειδή, τα
σαυροειδή και τα ερπετά προηγούνται των θερμόαιμων ζώων που εμφανίζονται πριν
από 200 εκατομμύρια χρόνια με κύριους εκπροσώπους τα πουλιά και τα θηλαστικά.
Η εξελικτική πορεία διαμόρφωσης του εγκεφάλου στα σπονδυλωτά θεωρείται
πως ακολούθησε τρία στάδια. Στο πρώτο παρατηρείται η ανάπτυξη των δομών του
εγκεφαλικού στελέχους πάνω από το νωτιαίο μυελό, δομές που εξυπηρετούν τις
βασικές ανάγκες του οργανισμού, κυρίως τις ενστικτώδεις. Παρατηρείται στα ερπετά,
και γιʼ αυτό οι ανατομικές αυτές δομές αναφέρονται και ως «εγκέφαλος των
ερπετών». Στο επόμενο στάδιο έχουμε την ανάπτυξη ενός στοιχειώδους φλοιού που
εμπλέκεται στις λειτουργίες της μνήμης και της μάθησης σύμφωνα κυρίως με το
3
Page 4
πρότυπο «ανταμοιβή-ποινή». Με βάση το πρότυπο αυτό η συμπεριφορά των
οργανισμών μπορεί να είναι προβλέψιμη και υπάρχει μια σχέση που συνδέει τον
κόσμο των αντικειμένων με τον κόσμο του σώματος. Για το λόγο αυτό θεωρείται ότι
συμμετέχει στην συναισθηματική ζωή των οργανισμών. Τέλος, στο τρίτο στάδιο
αναπτύσσεται ο νεοεγκέφαλος, που αποτελείται κυρίως από το νεοφλοιό. Ο
νεοεγκέφαλος εμφανίστηκε στα ανώτερα θηλαστικά (πρωτεύοντα) και αποτελεί το
όργανο ανάλυσης που επιτρέπει την επεξεργασία μιας εικόνας του σώματος, τη
γνώση του κόσμου των αντικειμένων και την απόκτηση μιας ιδέας αιτιότητας. Ο
νεοεγκέφαλος παίζει καθοριστικό ρόλο στην κατασκευαστική και συμβολική σκέψη.
Τα πρωτεύοντα απέκτησαν δύο βασικά χαρακτηριστικά που θεωρείται ότι
σχετίζονται με την τελειοποίηση του εγκεφάλου αλλά και του ψυχισμού τους. Το
πρώτο είναι η αντιθετικότητα του αντίχειρα με τα υπόλοιπα δάκτυλα, που επέτρεψε
το πιάσιμο των αντικειμένων και το δεύτερο είναι η μετατόπιση των ματιών προς τα
μπρος με την συνακόλουθη επικάλυψη των οπτικών πεδίων, που δημιούργησε
στερεοσκοπική όραση και συνέβαλε στην καλύτερη κατανόηση του όγκου και της
απόστασης των αντικειμένων. Η τελευταία εξελικτική μεταβολή είναι η ανάπτυξη
στο ένα από τα εγκεφαλικά ημισφαίρια των ανατομικών δομών του λόγου και
θεωρείται ότι είναι αυτή που επιτρέπει στον άνθρωπο να υπερβαίνει τη συνείδηση της
στιγμής και να αποκτά συνείδηση του εαυτού του.
Όπως προκύπτει και από τα παραπάνω το ενδιαφέρον εστιάζεται στα
σπονδυλωτά, αφού εκείνα μόνον έχουν ανεπτυγμένο νευρικό σύστημα και εγκέφαλο.
Παρότι τα ζώα της κατηγορίας αυτής παρουσιάζουν σημαντικές εξελικτικές διαφορές
μεταξύ τους, αξίζει να σημειωθεί ότι οι νευροεπιστήμονες αναγνωρίζουν σε όλα τις
παρακάτω ιδιότητες:
α) ικανότητα ανίχνευσης και αντίληψης της ενέργειας (π.χ. θερμότητα,
ηλεκτρισμός),
β) οργανωμένη και ενσωματωμένη κινητική δραστηριότητα και ικανότητα
στάσης,
γ) ένστικτα (πείνα, αγάπη, σεξουαλική επιθυμία, θυμός, μίσος και φόβος,
εδαφικότητα, κτητικότητα), αντανακλαστικά και συμπεριφορές που σχετίζονται με
την αναπαραγωγή, τη λήψη τροφής, την απόδραση και την άμυνα,
δ) ικανότητα επιλεκτικής προσοχής και προσανατολισμού προς συγκεκριμένα
περιβαλλοντικά ερεθίσματα,
ε) ικανότητα μάθησης και λήθης,
4
Page 5
στ) ικανότητα διεκπεραίωσης πολλαπλών έργων και παράλληλη επεξεργασία
ερεθισμάτων,
ζ) περίπλοκα κοινωνικά ρεπερτόρια και
η) συντονισμένη οντογενετική ανάπτυξη των ρεπερτορίων συμπεριφοράς.
Ιδιαίτερα μάλιστα στα θηλαστικά - που η ανάπτυξη του εμβρύου λαμβάνει χώρα σε
προστατευόμενο περιβάλλον, επιτρέποντας την ανάπτυξη πιο περίπλοκων
ογκομετρικών και δομικών αλλαγών στον εγκέφαλο σε σχέση με τα υπόλοιπα
σπονδυλωτά - οι νευροεπιστήμονες αναγνωρίζουν την ύπαρξη νοητικών ικανοτήτων,
όπως για παράδειγμα ικανότητα διέγερσης ή αφύπνισης, προσοχής, σκέψης,
αποτίμησης, ενορατικότητας, αφαιρετικότητας, δημιουργικότητας, επιλογής, σκοπού,
αναζήτησης, διάκρισης, μάθησης, εθισμού, μνήμης, αναγνώρισης, προγραμματισμού,
γενίκευσης, κρίσης, ενδοσκόπησης, ενδιαφέροντος, προτίμησης, απομνημόνευσης και
γνώσης
1
.
2. Άνθρωποι και πίθηκοι
Το γεγονός ότι οι προαναφερθείσες νοητικές λειτουργίες συνοδεύονται από
μια –δυνητική- ικανότητα έκφρασής τους στον άνθρωπο μόνο από όλα τα θηλαστικά,
φαίνεται πως αποτελεί τη βασική διαχωριστική γραμμή στον τρόπο μεταχείρισης που
επιφυλάσσουμε στα άτομα του δικού μας είδους σε σχέση με αυτά άλλων ειδών.
Ωστόσο, ορισμένα πρωτεύοντα και ειδικά οι χιμπατζήδες (γένος Pan) δείχνουν
ότι όχι μόνο μπορούν να αισθανθούν φόβο και θυμό (όπως όλα τα θηλαστικά) αλλά
έχουν και συναισθήματα που αποδίδουμε κατά κύριο λόγο μόνο στο δικό μας είδος,
δηλαδή νιώθουν θλίψη, χαρά, απόγνωση, ζήλια και συμπάθεια. Εκφράζονται με
τρόπους ανάλογους με εμάς, επιστρατεύοντας ένα ολόκληρο ρεπερτόριο εκφράσεων
του προσώπου και γελούν σε ανάλογες περιστάσεις.
Ήδη από τη δεκαετία του ʼ70, όταν για πρώτη φορά αναφέρθηκε η εκμάθηση
ενός συστήματος γλώσσας από τους χιμπατζήδες, έγινε σταδιακά παραδεκτό ότι
έχουν κάποια δυνατότητα συμβολικής σκέψης. Ένας χιμπατζής μπορεί να μάθει γύρω
στις 1000 λέξεις και μπορεί να χρησιμοποιεί πολλές από αυτές επικοινωνώντας
ενεργά με ανθρώπους του περιβάλλοντός του. Επίσης μπορούν να μετρούν και, σε
αντίθεση με τις μαϊμούδες, αναγνωρίζουν τον εαυτό τους στον καθρέφτη ή σε
1
https://brainmuseum.org/functions/index.html
5
Page 6
μαγνητοσκοπημένα video, μιμούνται και μπορούν να διδάξουν ο ένας τον άλλο.
Μπορούν όχι μόνο να χρησιμοποιούν εργαλεία αλλά και να τα κατασκευάζουν. Αυτό
μάλιστα αναφέρεται για όλους τους μεγάλους πιθήκους ή ανθρωποειδείς πιθήκους
(ανήκουν στην οικογένεια Hominidae - όπως κι εμείς - και συγκεκριμένα
περιλαμβάνει τους χιμπατζήδες, τους ουραγκοτάγκους, τους γορίλες). Οι χρήσεις δε
των εργαλείων αυτών είναι ποικίλες αφού χρησιμεύουν για το «ψάρεμα» τροφής (π.χ.
σε αποικίες μυρμηγκιών) ως όπλα κι ακόμα σαν μέσο εκφοβισμού. Επίσης, έχουν
αναφερθεί συμπεριφορές αυτοϊασης, μέσω της κατανάλωσης ορισμένων φυτών με
αντιμικροβιακές ιδιότητες, που φαίνεται πως έχουν διδαχθεί την χρήση τους από άλλα
άτομα του είδους τους.
Τέτοιου τύπου πολιτισμικές συνήθειες άρχισαν να αναφέρονται όλο και πιο
συστηματικά, την τελευταία κυρίως δεκαετία. Η ύπαρξη ενός «στοιχειώδους»
πολιτισμού στους χιμπατζήδες τεκμηριώνεται κυρίως από μελέτες που δείχνουν ότι
υπάρχει μια ποικιλία τύπων συμπεριφοράς (π.χ. διατροφικές συνήθειες) σε
διαφορετικούς τόπους, η οποία όμως δεν συσχετίζεται με περιβαλλοντικούς
παράγοντες (οι ίδιες τροφές είναι διαθέσιμες). Επίσης, οι χιμπατζήδες τουλάχιστον,
δείχνουν μεγάλη τοπική ποικιλία σε ό,τι αφορά κοινωνικού τύπου συμπεριφορές
όπως για παράδειγμα στο ζευγάρωμα, την περιποίηση κ.α
2
. Τέλος πρόσφατες μελέτες
συμπεριφοράς δείχνουν ότι οι χιμπατζήδες είναι σε θέση να καταλάβουν την
ψυχολογική κατάσταση άλλων ατόμων του είδους τους και χρησιμοποιούν την
πληροφορία αυτή προς ίδιον όφελος (Tomasello et al. 2003).
3. Ιστορική ανασκόπηση της χρήσης ζώων για ερευνητικούς σκοπούς
Η χρήση ζώων για πειραματικούς σκοπούς αναφέρεται από την εποχή του
Γαληνού. Στα πλαίσια της σύγχρονης επιστήμης χρονολογείται από τον 17
ο
αιώνα. Το
1628 ο γιατρός και ανατόμος William Harvey (1578-1657) στην μελέτη του
“Exercitatio Anatomica de Motu Cordis et Sanguinis in Animalibus”, περιγράφει για
πρώτη φορά το σύστημα της κυκλοφορίας του αίματος στα ζώα. Η μελέτη αυτή
σηματοδοτεί την έναρξη της διάδοσης της πειραματικής χειρουργικής και ανατομίας
σε ζωντανά ζώα, πρακτική γνωστή με τον όρο vivisection (ζωοτομία). Από τον 18
ο
2
Report of the Scientific Committee on Animal Health and Animal Welfare of the EC, “The welfare of
non-human primates used in research”, December 2002. Επίσης Vogel, G. (1999) “Chimps in the wild
show strings of culture” Science 284: 1070-3 και van Schaik, C. P. et al. (2003) “Orangutan Cultures
and the evolution of material culture”, Science 299: 102-105.
6
Page 7
αιώνα, η πρακτική της ζωοτομίας είναι πλέον συστηματική και η χρήση ζώων για
πειραματικούς σκοπούς καθιερώνεται.
Μέχρι τα μέσα του 19
ου
αιώνα, οπότε και αναγνωρίζεται η δράση του αιθέρα
ως αναισθητικού από τον χειρούργο Crawford Long, όλες οι χειρουργικές επεμβάσεις
τόσο στα ζώα όσο και στους ανθρώπους αποτελούν εξόχως βάναυσες πρακτικές. Το
γεγονός ότι η πλειονότητα των επεμβάσεων στα ζώα εξυπηρετεί αποκλειστικά
πειραματικούς σκοπούς και δεν συνοδεύεται από κάποιο άμεσο όφελος για τα ίδια,
ήδη από το 17
ο
αιώνα, πυροδοτεί την αντίσταση από μερίδα της κοινωνίας. Το κίνημα
των αντι-ζωοτόμων εναντιώνεται σε κάθε μορφής χειρουργικό πειραματισμό σε
ζωντανά ζώα.
Παρόλο που το αίτημα του κινήματος των αντιζωοτόμων παραμένει
περιθωριακό στα πλαίσια της αγγλοσαξωνικής κοινωνίας, όπου και εμφανίζεται, ο
προβληματισμός για τον τρόπο μεταχείρισης των ζώων κερδίζει σταδιακά έδαφος στο
περιβάλλον των διανοούμενων της πολιτικά κυρίαρχης τάξης. Έτσι, το 1824 ιδρύεται
η Βασιλική Ακαδημία για την Αποτροπή της Βαναυσότητας στα Ζώα (Royal Society
for Prevention of Cruelty to Animals).
Λίγα χρόνια αργότερα στα πλαίσια των εργασιών της Ακαδημίας ο γιατρός
και φυσιολόγος Marshall Hall προτείνει πέντε αρχές που θεωρεί πως θα πρέπει να
διέπουν κάθε πειραματισμό με ζώα (Zurlo et al., 1994). Σύμφωνα με τον Hall (α)
κανένα πείραμα δεν πρέπει να γίνεται αν η πληροφορία μπορεί να συλλεχθεί με απλή
παρατήρηση, (β) όλα τα πειράματα θα πρέπει να έχουν συγκεκριμένους και εφικτούς
στόχους, (γ) οι επιστήμονες πρέπει να είναι καλά ενημερωμένοι για τις εργασίες των
συναδέλφων τους έτσι ώστε να μην επαναλαμβάνονται άσκοπα τα ίδια ή πολύ
παρόμοια πειράματα, (δ) ο πειραματικός σχεδιασμός πρέπει να είναι
αποτελεσματικός και (ε) ο πειραματιστής θα πρέπει να προκαλεί τον λιγότερο δυνατό
πόνο στα ζώα. Παράλληλα ο Hall προτείνει τη δημιουργία μιας επιστημονικής
επιτροπής που θα εποπτεύει την δημοσίευση των αποτελεσμάτων τέτοιου είδους
πειραμάτων και η οποία θα εξασφαλίζει ότι είναι γραμμένα κατά τρόπο κατανοητό
από το ευρύ κοινό.
Οι προτάσεις του Hall αν και υπέστησαν εντονότατη κριτική από το κίνημα
των αντιζωοτόμων, αποτελούν το πρόπλασμα για την νομοθετική ρύθμιση του 1876
στη Βρετανία (Cruelty to Animals Act), με την οποία θεσπίζεται ο πρώτος εποπτικός
μηχανισμός έγκρισης και παρακολούθησης των πειραμάτων με ζώα. Tο 1866
ιδρύεται η Αμερικανική Ακαδημία για την Αποτροπή της Βαναυσότητας στα Ζώα
7
Page 8
(American Society for Prevention of Cruelty to Animals) και το 1892 η Αμερικανική
Ανθρωπιστική Ένωση (American Humane Society) απευθύνει έκκληση προς την
κυβέρνηση να θεσπίσει νόμο που θα απαγορεύει την διεξαγωγή επώδυνων
πειραμάτων σε ζώα στα πλαίσια της εκπαιδευτικής διαδικασίας. Η έντονη αντίδραση
του ιατρικού και επιστημονικού κόσμου σε ένα σχέδιο νόμου που εγκρίνεται από το
Κοινοβούλιο προς τα τέλη του 19
ου
αιώνα, έχει ως αποτέλεσμα την απόρριψή του από
την Γερουσία.
Ο 20
ος
αιώνας και η ανάπτυξη της χημικής βιομηχανίας μετασχηματίζει το
πεδίο της έρευνας, αφού από παράλληλη με την εκπαιδευτική δραστηριότητα την
μετατρέπει σε δραστηριότητα πλήρους απασχόλησης. Η διάδοση της χρήσης
πειραματόζωων κορυφώνεται καθώς εκτός από τις ανάγκες της βασικής έρευνας
πρέπει να καλυφθούν κι αυτές της εκπαίδευσης των αυριανών ερευνητών αλλά και οι
έλεγχοι ασφαλείας των προϊόντων της χημικής βιομηχανίας (αγροχημικά, φάρμακα,
καλλυντικά).
Ήδη από τα πρώτα βήματα της χημικής βιομηχανίας, ιδρύεται το 1926 στη
Βρετανία η Πανεπιστημιακή Ομοσπονδία για την Πρόνοια των Ζώων (University
Federation of Animal Welfare, UFAW) με στόχο την προώθηση της ανθρωπιστικής
μεταχείρισης των ζώων, μέσω της μείωσης του συνολικού πόνου και φόβου που
επιβάλει ο πειραματιστής στα ζώα στη διάρκεια ενός πειράματος. Τα μέλη της
Ομοσπονδίας υποστηρίζουν ότι ο πόνος και ο φόβος είναι μετρήσιμα μεγέθη που
πρέπει να γίνουν αντικείμενο επιστημονικής παρατήρησης κι επεξεργασίας. Για το
σκοπό αυτό προτάσσουν την ανάγκη εύρεσης κατάλληλης κλίμακας μέτρησης του
πόνου
3
και του φόβου έτσι ώστε να γίνει εφικτή η εκτίμηση του μεγέθους της
καταπόνησης
4
(distress) στην οποία υποβάλει ο ερευνητής κάθε πειραματόζωο κι
3
Η έννοια του πόνου παραμένει ακόμα και σήμερα δύσκολο να ορισθεί επιστημονικά. Σύμφωνα με τη
∆ιεθνή Ένωση για την Μελέτη του Πόνου (International Association for the Study of Pain, IASP)
πόνος είναι «μια δυσάρεστη αισθητηριακά και συναισθηματικά εμπειρία που σχετίζεται με πραγματική
ή δυνητική ζημία των ιστών ή περιγράφεται ως τέτοια». Ο ορισμός αυτός του 1979, χαρακτηρίζοντας
τον πόνο ως εμπειρία αναγνωρίζει ότι πρόκειται για μια καθαρά ιδιωτική και ατομική εμπειρία, ότι
χαρακτηρίζει μόνο τα ενσυνείδητα όντα και ότι η έννοια του πόνου δεν ανταποκρίνεται απαραίτητα
στην εστία του τραύματος, αλλά αποτελεί ένα σύνθετο φαινόμενο στο επίπεδο του εγκεφάλου. Ο
ορισμός ωστόσο δεν καλύπτει τα νεογέννητα ή γενικώς τα πρόσωπα με νοητικά προβλήματα και
θεωρείται ότι θα χρειασθεί διεύρυνση, αφού στα πρόσωπα αυτά αναγνωρίζουμε συμπεριφορές που
σχετίζονται με τον πόνο, όπως π.χ. διάθεση αποφυγής και έντονες γκριμάτσες του προσώπου
(Chapman, 2003). Αν και οι παρατηρήσεις αυτές αναφέρονται σε ανθρώπους, είναι φανερό ότι
υπάρχουν αναλογίες με τα ζώα.
4
Στα ζώα, ποικίλες κλινικές παρατηρήσεις καταγράφονται προκειμένου να εκτιμηθεί το μέγεθος της
καταπόνησης. Κάποιες θεωρούνται αντικειμενικές, καθώς μετρούν το βάρος, την κατανάλωση τροφής
και νερού και τη θερμοκρασία του ζώου. Κάποιες κατατάσσονται ως συμπεριφορές και
συμπεριλαμβάνουν το βαθμό αλληλεπίδρασης με άλλα άτομα του είδους, την φωνητική άρθρωση, το
8
Page 9
επομένως να προσδιοριστεί το μέγεθος της καταπόνησης που υφίσταται το σύνολο
των ζώων που συμμετέχουν σε ένα πείραμα.
Στα πλαίσια των εργασιών της Ομοσπονδίας, το 1959 εκδίδεται το βιβλίο των
Russell & Burch «Ανθρωπιστικές Αρχές Πειραματικών Τεχνικών» όπου
διατυπώνονται τρεις αρχές (τα 3R) που θα πρέπει να διέπουν κάθε πειραματισμό με
ζώα. Πρόκειται για τις αρχές (α) της Αντικατάστασης (Replacement) που προτείνει
την χρήση κατώτερων οργανισμών ή ακόμα τεχνικών in vitro όπως η καλλιέργεια
κυττάρων στη θέση των σπονδυλωτών πειραματόζωων, (β) της Μείωσης (Reduction)
που προτρέπει τους πειραματιστές να χρησιμοποιούν τον ελάχιστο δυνατό, για την
στατιστική αξιοπιστία των αποτελεσμάτων τους, αριθμό πειραματόζωων και (γ) της
Βελτίωσης (Refinement) που αναφέρεται στην ανάγκη συνεχούς εκλέπτυνσης των
πειραματικών μεθόδων και πρακτικών εισάγοντας τη χρήση αναλγητικών και την
προσαρμογή των συνθηκών διαβίωσης των πειραματόζωων στις ανάγκες του
εκάστοτε είδους.
Οι Russell & Burch αναφέρουν πληθώρα στοιχείων που δείχνουν ότι η
επεξεργασία από τον εγκέφαλο εξωτερικών, φυσικών ή κοινωνικών, ερεθισμάτων
επηρεάζει την φυσιολογία των ζώων κι επομένως συνδέεται με την ομαλή ή
παθολογική λειτουργία των οργανισμών. Επίσης παραθέτουν πορίσματα μελετών που
δείχνουν ότι τα ζώα ανταποκρίνονται σε μικρότερο εύρος εξωτερικών ερεθισμάτων
σε σχέση με τον άνθρωπο και υποστηρίζουν ότι η επίδραση του ερεθίσματος είναι πιο
δεσμευτική για τα ζώα, τα οποία, ως εκ τούτου, είναι πιο ευπαθή στα εξωτερικά
ερεθίσματα, από ότι ο άνθρωπος.
Οι επιστήμονες που μελετούν τα ζώα, είτε προέρχονται από τον κλάδο της
φυσιολογίας είτε της νευρολογίας είτε της ηθολογίας, παραδέχονται ότι τα
σπονδυλωτά, κι ενδεχομένως και πολλά ασπόνδυλα, ζώα είναι σε θέση να
αισθάνονται πόνο και ευχαρίστηση. Άρα ο πειραματιστής οφείλει να σέβεται τα
βιολογικά, προκαθορισμένα για κάθε είδος, όρια του πόνου, καθώς αυτό εξασφαλίζει
και την αξιοπιστία των πειραματικών του αποτελεσμάτων. Η επίδραση των 3R, και
ιδιαίτερα η αρχή της Αντικατάστασης, γίνεται αισθητή στην βρετανική ερευνητική
κοινότητα ήδη από δεκαετία του ʼ60, όπου μέρος της ιατρικής έρευνας στρέφεται
τρίξιμο των δοντιών, τη ληθαργία και την ασυνήθιστα επιθετική συμπεριφορά. Άλλες παρατηρήσεις
αφορούν τις εκκρίσεις των ζώων και κυρίως από τη μύτη, την κίνηση, τη θέση του σώματος, την όψη
του τριχώματος, κ.ο.κ. (Hawkins, 2002).
9
Page 10
προς την ανεύρεση κι ανάπτυξη εναλλακτικών μεθόδων πειραματισμού που δεν θα
απαιτούν τη χρήση ζώων.
Το ίδιο διάστημα στην Αμερική, το Εθνικό Ίδρυμα Υγείας (NIH) δημοσιεύει
τον «Οδηγό Φροντίδας και Μεταχείρισης των Πειραματόζωων», που δίνει ιδιαίτερη
έμφαση στις συνθήκες διαβίωσης των πειραματόζωων. Οι συστάσεις, αν και είναι
δεσμευτικές μόνο για την κρατικά χρηματοδοτούμενη έρευνα, ανοίγουν το δρόμο για
μια σειρά ρυθμιστικών αλλαγών. Το 1966 ψηφίζεται, τελικά, ο πρώτος νόμος που
αφορά την ευημερία των ζώων (Animal Welfare Act) και ο οποίος, μεταξύ άλλων,
απαιτεί την δήλωση όλων των εγκαταστάσεων που εκτρέφονται ζώα, αναθέτει την
επίβλεψή τους στο Υπουργείο Γεωργίας και προωθεί την ανθρωπιστική τους
μεταχείριση. Έτσι, όχι μόνο οι ζωολογικοί κήποι και τα ερευνητικά κέντρα οφείλουν
να συμμορφωθούν με τις διατάξεις του νόμου αλλά και όσοι εμπορεύονται ή
διακινούν κατοικίδια ζώα.
Ο λόγος που συμπεριλαμβάνεται η κατηγορία των εμπόρων και διακινητών
κατοικίδιων, είναι η παρατηρούμενη αύξηση των κλοπών, σκυλιών και γατιών, με
στόχο την μεταπώλησή τους σε ερευνητικά κέντρα προς κάλυψη των αναγκών τους
σε πειραματόζωα. Ο νόμος, εκτός από σκυλιά και γατιά, αναφέρεται ρητά σε
κουνέλια, χάμστερ, ινδικά χοιρίδια και πρωτεύοντα (μαϊμούδες και πιθηκοειδή), αλλά
παραλείπει τα ποντίκια και τους αρουραίους. Η παράλειψη αυτή συνιστά
επιστημονικό παράδοξο καθώς, τόσο τα ποντίκια όσο και οι αρουραίοι, έχουν
ανάλογη ανατομία, φυσιολογία και αντίληψη του πόνου με τα χάμστερ και τα ινδικά
χοιρίδια. Επιπλέον, συνιστά νομοθετική αυθαιρεσία διότι τόσο τα χάμστερ και τα
ινδικά χοιρίδια όσο και τα ποντίκια και οι αρουραίοι εκτρέφονται για πειραματικούς
σκοπούς. Πάντως μέχρι τον Φεβρουάριο του 2000 τα ποντίκια και οι αρουραίοι δεν
συμπεριλαμβάνονται στα προστατευόμενα είδη παρόλο που ήδη από το 1970 η
διατύπωση έχει αλλάξει, κατά τρόπο που να επιτρέπει την υπαγωγή τους στο νόμο με
απόφαση του Υπουργείου Γεωργίας
5
.
Προς τα τέλη της δεκαετίας του ΄60 αρχίζουν να εμφανίζονται οι πρώτες
οργανωμένες εκστρατείες ενημέρωσης και ευαισθητοποίησης του κοινού γύρω από
τους πειραματισμούς στα ζώα, προαναγγέλλοντας την εμφάνιση του κινήματος για
5
Το επιχείρημα του Υπουργείου Γεωργίας για την συνεχιζόμενη εξαίρεση των ζώων αυτών είναι η
έλλειψη πόρων για την κάλυψη των λειτουργικών αναγκών που θα απαιτούσε η εποπτεία των
εγκαταστάσεων. Ωστόσο, έχει ενδιαφέρον η παρατήρηση ότι ενσωμάτωσή των ποντικών και των
αρουραίων στο βασικό νόμο, σήμερα τουλάχιστον, θα επηρέαζε κυρίως δύο τύπους χρηστών: τα
κολέγια ελευθέρων σπουδών που χρησιμοποιούν ποντίκια και αρουραίους για διδακτικούς σκοπούς
και τις ιδιωτικές εταιρείες γενετικής μηχανικής (Orlans, 2000).
10
Page 11
την απελευθέρωση των ζώων στην δεκαετία του ΄70, που αμφισβητεί ενεργά την
έρευνα και τις δοκιμές στα ζώα. Ο Peter Singer το 1975, στο βιβλίο του
«Απελευθέρωση των Ζώων», υποστηρίζει ότι, μιας και τα ζώα μπορούν να
αισθάνονται πόνο και ευχαρίστηση, έχουν συμφέροντα, τα οποία δεν μπορούμε να
αγνοούμε εν ονόματι των αναμενόμενων ή πιθανών ωφελειών που προκύπτουν για
την κοινωνία από την χρήση τους. Το βιβλίο του Singer έχει σημαντική απήχηση όχι
μόνο στην ακαδημαϊκή φιλοσοφική κοινότητα αλλά και στους κύκλους των
ακτιβιστών. Το κίνημα για την απελευθέρωση των ζώων βρίσκει στο πρόσωπο του
Singer έναν από τους βασικούς θεωρητικούς υποστηρικτές του, ενώ ήδη πλαισιώνεται
από φιλόζωους αλλά και επιστήμονες του ευρύτερου χώρου των βιολογικών
επιστημών.
Η δεκαετία που ακολουθεί χαρακτηρίζεται από σημαντικές εκστρατείες κατά
των δοκιμών που πραγματοποιούνται στα εργαστήρια των πολυεθνικών εταιρειών
καλλυντικών αλλά και μεγάλων ερευνητικών κέντρων που χρησιμοποιούν ως
πειραματόζωα ζώα συντροφιάς (κυρίως γάτες). Εξέχουσα μορφή του κινήματος είναι
ο νεοϋορκέζος εργάτης Henry Spira, υπεύθυνος οργάνωσης και συντονισμού μεγάλου
μέρους των εκστρατειών αυτών. Η εμβέλεια των κινητοποιήσεων ξεπερνά τα σύνορα
των Η.Π.Α. και μια από τις κυριότερες κατακτήσεις του κινήματος είναι η
εξασφάλιση χρηματοδότησης της πανεπιστημιακής έρευνας από τις πολυεθνικές,
προκειμένου να βρεθούν εναλλακτικές μέθοδοι για τις δοκιμές τοξικότητας των
προϊόντων της χημικής βιομηχανίας (Singer, 2000). Χαρακτηριστικό παράδειγμα
είναι η ίδρυση του πρώτου Κέντρου Εναλλακτικών Μεθόδων για τις ∆οκιμές στα
Ζώα (Center for Alternatives to Animal Testing, CAAT) τη δεκαετία του ʼ80 στο
Πανεπιστήμιο John Hopkins με χρηματοδότηση των μεγάλων εταιρειών
καλλυντικών.
Παράλληλα, τη δεκαετία ʼ75-΄85, σε μια σειρά από συναντήσεις της
επιστημονικής κοινότητας, το ζήτημα της αντικατάστασης των πειραματόζωων από
τεχνικές in vitro κατέχει σημαντική θέση. Σε πολλές ευρωπαϊκές χώρες αρχίζει
κρατική χρηματοδότηση για την ανάπτυξη εναλλακτικών μεθόδων, ενώ στην
Ολλανδία το 1977 ψηφίζεται ένας νόμος για την προστασία των ζώων, όπου για
πρώτη φορά γίνεται ρητή αναφορά στις εναλλακτικές μεθόδους. Το 1986, η Σύμβαση
του Συμβουλίου της Ευρώπης για την προστασία των σπονδυλωτών ζώων που
χρησιμοποιούνται για πειραματικούς ή άλλους επιστημονικούς σκοπούς ενσωματώνει
την αρχή των 3R, περίπου 30 χρόνια μετά την έκδοση του βιβλίου των Russell &
11
Page 12
Burch. Την ίδια χρονιά αντικαθίσταται ο νόμος του 1876 στη Βρετανία, από νέα
νομοθεσία που επικεντρώνεται στις μεθόδους πειραματισμού στα ζώα (Animals
Scientific Procedures Act). Στο εξής, η αρχή των 3R αποτελεί τον πυρήνα των
νομοθετικών ρυθμίσεων για τους πειραματισμούς στα ζώα παγκοσμίως. Η
επιστημονική κοινότητα εκδίδει πληθώρα εξειδικευμένων συστάσεων που αφορούν
την έρευνα στον αγρό, το βιοϊατρικό πειραματισμό και την εκπαίδευση.
Αναπτύσσονται ερευνητικά πρωτόκολλα, ανάλογα με το είδος του ζώου που
συμμετέχει στο πείραμα, το επίπεδο συνείδησής του και την κοινωνική οικολογία
του. Τα κατά τόπους, κρατικά κυρίως, ερευνητικά ιδρύματα εγκαινιάζουν το θεσμό
των επιτροπών βιοηθικής. Οι επιτροπές αυτές είναι κατά κανόνα πενταμελείς, με ένα
τουλάχιστον μέλος εκτός της ερευνητικής κοινότητας, και κύρια αρμοδιότητά τους
είναι η έγκριση (ή μη) των ερευνητικών προγραμμάτων και πρωτοκόλλων
πειραματισμού στα ζώα.
Η ανάπτυξη της τεχνολογίας του ανασυνδυασμένου DNA στη δεκαετία του
ʼ80 σηματοδοτεί την έναρξη μιας νέας εποχής στην έρευνα. Η δυνατότητα γενετικής
τροποποίησης των οργανισμών αποτελεί ένα νέο εργαλείο στα χέρια των ερευνητών
για την μελέτη της λειτουργίας των γονιδίων και το ρόλο τους στην ανάπτυξη των
οργανισμών, ενώ παράλληλα ανοίγει το δρόμο για ένα ευρύ φάσμα βιοϊατρικών και
κτηνοτροφικών εφαρμογών. Ο προβληματισμός επικεντρώνεται στις αρνητικές
επιπτώσεις της γενετικής τροποποίησης στην υγεία των πειραματόζωων, σε
συνδυασμό με το γεγονός ότι συνήθως
25
[FONT=arial,sans-serif]Page 26
26
Kant, Im. (ab. 1790), “Duties Towards Animals” (from Lectures on Ethics) in: H.
Kuhse – P. Singer (ed.), Bioethics. An Anthology, Blackwell, Oxford 1999,
459
Lazarothes Guy (1991): Εγκέφαλος και πνεύµα, Εκδόσεις Γκοβόστη
Melvin, B. D. (2002) “ Welfare issues of genetically modified animals”, ILAR 43:
100-109,
Morton, D. (1999) “Humane endpoints in animal experimentation for biomedical
research: ethical, legal and practical aspects”, https://www.lal.org.uk
Orlans, F. B. (2000) “Research on animals, law; legislative and welfare issues in the
use of animals for genetic engineering and xenotransplantation”, in Murray
and Mehlman (ed) Vol. 2 Encyclopedia of Ethical, Legal and Policy Issues in
Biotechnology
Russell, W. and Burch, R. (1959) The Principles of Humane Experimental Technique,
London: Methuen
Scientific Steering Committee (2002) “The need for non-human primates in
biomedical research”, https:// europa.eu.int/comm./food/fs/sc/ssc/out253_en.pdf
Singer, P. (1974), “All Animals are Equal” (Phil. Exchange 1974, 103 – 116) in: H.
Kuhse – P. Singer (ed.), Bioethics. An Anthology, Blackwell, Oxford 1999, 461 – 470
Singer, P. (2000) Ethics into Action: Henry Spira and the Animal Rights Movement,
Boston: Rowman & Littlefield Publishers, Inc.
Tomasello M, Call J and Hare B (2003) “Chimpanzees understand psychological
states, the question is which ones and to what extent”, Trends in Cognitive
Sciences 7: 153-156
van Schaik, C. P. et al. (2003) “Orangutan Cultures and the evolution of material
culture”, Science 299: 102-105
Vogel, G. (1999) “Chimps in the wild show stirrings of culture”, Science 284: 2070-3
Zurlo, J. Rudacille, D. and Goldberg, H.M. (1994) “Animal Experimentation: Ethics
and Law”, in Zurlo et al. Animal and Alternatives in Testing: History, Science
and Ethics, https://caat.jhsph.edu/pubs/animal_alts/animal_alts.htm
[/FONT]

Σημείωση: Το μήνυμα αυτό γράφτηκε 19 χρόνια πριν. Ο συντάκτης του πιθανόν να έχει αλλάξει απόψεις έκτοτε.

 

[ladycat]

με συστραν το μετεφρασες? γιαατι ειναι λιγο ακαταλαβιστικο

Σημείωση: Το μήνυμα αυτό γράφτηκε 19 χρόνια πριν. Ο συντάκτης του πιθανόν να έχει αλλάξει απόψεις έκτοτε.

 

[nena]

Άιντα τα βλέπω όλα κινέζικα. yasmin1gr παίρνω πίσω όσα είπα για αγγλικά κείμενα. Τα καταλαβαίνω καλύτερα απο τα αγγλοελληνικά. Και όταν λέω αγγλοελληνικά κυριολεκτώ. Ή μισή λέξη είναι στα αγγλικά και η άλλη μισή στα ελληνικά.
Αστεία, αστεία δυο ποτηράκια φιλέρι ήπια μόνο, άντε και το χοιρινό το είχα κάνει κρασάτο δεν μπορεί να με βάρεσαν τόσο.
ΘΕΛΩ ΤΑ ΑΓΓΛΙΚΑ ΜΟΥ ΚΕΙΜΕΝΑ ΠΙΣΩΩΩΩΩΩΩ! Τι είπα η γυναίκα 1:19 τα καραμεσάνυχτα.

Σημείωση: Το μήνυμα αυτό γράφτηκε 19 χρόνια πριν. Ο συντάκτης του πιθανόν να έχει αλλάξει απόψεις έκτοτε.

 

[yasmin1gr]

Θα το βρειτε ολο στο αλλο ποστ με τον ιδιο τιτλο που ειναι για τα πειραματα αυτοο μπηκε καταλαθος

Σημείωση: Το μήνυμα αυτό γράφτηκε 19 χρόνια πριν. Ο συντάκτης του πιθανόν να έχει αλλάξει απόψεις έκτοτε.

 

[Petrcat]

Αμάν! Ο "θηλυκός Θανάσης"....
Ξαναπάω για ύπνο!

Σημείωση: Το μήνυμα αυτό γράφτηκε 19 χρόνια πριν. Ο συντάκτης του πιθανόν να έχει αλλάξει απόψεις έκτοτε.

 

[yasmin1gr]

ααααααχαχαχαχχαχα

Σημείωση: Το μήνυμα αυτό γράφτηκε 19 χρόνια πριν. Ο συντάκτης του πιθανόν να έχει αλλάξει απόψεις έκτοτε.

 

[yasmin1gr]

ΑΥΤΟ ΠΟΥ ΜΕΡΙΚΟΙ ΟΝΟΜΑΖΟΥΝ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΚΑΙ ΤΟ ΚΑΥΧΙΟΝΤΑΙ...

Πώς ξαναζεί ένα «ΝΕΚΡΟ» μάτι

Τη δυνατότητα του εγκεφάλου να «ξαναζωντανεύει» τον κατεστραμμένο αμφιβληστροειδή χιτώνα μελετούν ερευνητές στη Γερμανία, ελπίζοντας μια μέρα να τον «μιμηθούν» για τη θεραπεία της εκφύλισης ωχράς κηλίδος




ΘΕΟΔΩΡΑ ΤΣΩΛΗ






Στη φωτογραφία φαίνεται ο οφθαλμός του πειραματοζώου (ενήλικη γάτα) στον αμφιβληστροειδή χιτώνα του οποίου οι ερευνητές προκάλεσαν βλάβη με λέιζερ προκειμένου να μελετήσουν τη δραστηριότητα του οπτικού φλοιού του εγκεφάλου μετά την πρόκληση της βλάβης. Αριστερά το μαύρο σημείο που διακρίνεται είναι το οπτικό νεύρο με τις κύριες αρτηρίες και τις φλέβες που τρέφουν τόσο αυτό όσο και τον αμφιβληστροειδή. Η υπερμεγέθης κηλίδα δεξιά είναι το κάψιμο που προκάλεσαν οι επιστήμονες με το λέιζερ. Πρόκειται για το κεντρικό τμήμα ανάλυσης του αμφιβληστροειδούς, αυτό ακριβώς που και στον άνθρωπο είναι απαραίτητο για να βλέπει με λεπτομέρεια.


Είναι ένα «κέντρο επιχειρήσεων» το οποίο λειτουργεί 24 ώρες το 24ωρο, 365 ημέρες τον χρόνο. Εχει καθήκον να συντονίζει πολλές, διαφορετικές, υψίστης σημασίας λειτουργίες και όταν κάποιος από τους εργαζομένους του ασθενήσει, βρίσκει τρόπους για να ισοσταθμίσει την απώλεια, στέλνοντας «συναδέλφους» του που έχουν παρεμφερές αντικείμενο για να βοηθήσουν την κατάσταση. Το συγκεκριμένο, άρρηκτα συνδεδεμένο με την επιβίωσή μας, κέντρο επιχειρήσεων, ο εγκέφαλός μας, φαίνεται να διαθέτει, ακόμη και κατά την ενήλικη ζωή, τη σημαντική ικανότητα της ευελιξίας απέναντι στις... αναποδιές, προκειμένου να κρατάει το πολύπλοκο σύστημα, που είναι ο οργανισμός μας, σε λειτουργία. Το μεγάλο προσόν της ευπλαστότητας του ενήλικου εγκεφάλου, που αποτελεί ένα από τα πιο πολυσυζητημένα θέματα του τομέα των νευροεπιστημών, επιβεβαιώνει μια νέα μελέτη, ειδικών του Πανεπιστημίου του Ρουρ στο Μπόχουμ της Γερμανίας, στην οποία συμμετείχε και ένας έλληνας ερευνητής.
Οι επιστήμονες μελέτησαν πειραματόζωα στους αμφιβληστροειδείς χιτώνες των οφθαλμών των οποίων προκάλεσαν μη αναστρέψιμες βλάβες. Είδαν ότι μετά την πρόκληση της βλάβης τα γειτονικά κύτταρα στον οπτικό φλοιό του εγκεφάλου ο οποίος είναι ο... επικεφαλής του τμήματος της όρασης προσέτρεξαν για βοήθεια, με αποτέλεσμα ακόμη και ένα έτος μετά την εμφάνιση της βλάβης να παρατηρούνται διεργασίες που παρέπεμπαν σε αναδιασύνδεση της προσβεβλημένης περιοχής. Τι σημαίνει αυτό πρακτικά για το μέλλον; ( εκτος απο το οτι οι γατες ηταν τυφλωμενες για ενα χρονο και βασανιζονταν???) Αν οι επιστήμονες καταφέρουν να «ξεκλειδώσουν» τις πόρτες που κρύβουν τα μυστικά σχετικά με την αναδιοργάνωση που λαμβάνει χώρα στον εγκέφαλο ύστερα από μια βλάβη, αν επιτύχουν να πάρουν στα χέρια τους αυτά τα «κλειδιά», τότε θα είναι σε θέση να ανοίξουν διάπλατα μια νέα πόρτα για ασθενείς με τραυματισμούς του αμφιβληστροειδούς χιτώνα, αλλά και με σοβαρές παθήσεις του, όπως είναι η εκφύλιση της ωχράς κηλίδος, μια από τις κύριες αιτίες τύφλωσης στον δυτικό κόσμο. ( με τιμημα μερικες χιλιαδες ζωα...αλλα ποιος νοιαζεται προκειμενου οι κυριοι επιστημονες να βοηθησουν το μεγα ζωο τον ανθρωπο κα να αισθανθουν παντοδυναμοι ε???)
Η μελέτη με τίτλο «Dynamics and specificity of cortical map reorganization following retinal lesions» (Δυναμική και ειδικότητα της αναδιοργάνωσης του χάρτη του φλοιού ύστερα από βλάβες του αμφιβληστροειδούς) δημοσιεύεται σε πρόσφατο τεύχος των Πρακτικών της Εθνικής Ακαδημίας Επιστημών των ΗΠΑ (Proceedings of the National Academy of Sciences [PNAS], 4-7 July 2006). Διεξήχθη από τον καθηγητή Ουλφ Αϊζελ του Τμήματος Νευροφυσιολογίας της Ιατρικής Σχολής του Πανεπιστημίου του Ρουρ σε συνεργασία με τον δρα Δ. Γιαννικόπουλο. Οι επιστήμονες κατέγραψαν τη δραστηριότητα μεμονωμένων νευρικών κυττάρων στον οπτικό φλοιό του εγκεφάλου ενηλίκων γατών και ανακάλυψαν νέες λεπτομέρειες σχετικά με τη χρονική εξέλιξη, τις διαστάσεις, τις δυνατότητες και τους περιορισμούς της αναδιοργάνωσης του εγκεφάλου. Για να φθάσουν στα συμπεράσματά τους οι ερευνητές προκάλεσαν με τη χρήση λέιζερ μόνιμες βλάβες και στους δύο οφθαλμούς των πειραματοζώων (η γάτα αποτελεί ένα από τα καλύτερα μοντέλα πειραμάτων για τους νευροεπιστήμονες και κυρίως εκείνους που ασχολούνται με τις βλάβες στο κεντρικό και στο περιφερικό νευρικό σύστημα) ( τα αφησαν τελειως τυφλα κοινως και χαιρονται κι απο πανω) και στη συνέχεια παρακολούθησαν τα ζώα ως και για ένα έτος. Χρησιμοποίησαν συστοιχίες ηλεκτροδίων τα οποία και τοποθέτησαν στην πληγείσα περιοχή του οπτικού φλοιού του εγκεφάλου η οποία δεν ελάμβανε πλέον σήματα εξαιτίας της καταστροφής του αμφιβληστροειδούς. (κοινως εκει που τα πληγωσαν ξαναβαλαν ηλεκτριοδια...!!!)
Η καταγραφή μέσω των ηλεκτροδίων της δραστηριότητας μεμονωμένων νευρικών κυττάρων έδειξε ότι ύστερα από δύο εβδομάδες από τη στιγμή πρόκλησης της βλάβης δημιουργήθηκε υπερδιέγερση γύρω από τα όρια της πληγείσας περιοχής. Μάλιστα η υπερδιέγερση αυτή έμοιαζε με την πάροδο του χρόνου να «απλώνεται σαν κύμα», καθώς τέσσερις εβδομάδες αργότερα κινήθηκε στο εσωτερικό της προσβεβλημένης περιοχής του εγκεφάλου. Δώδεκα εβδομάδες μετά την πρόκληση της βλάβης κατεγράφη η ύπαρξη πολύ περισσότερων κυττάρων μέσα στην προσβεβλημένη περιοχή, γεγονός που μαρτυρεί εκτεταμένη αναδιοργάνωση εντός του οπτικού φλοιού.
Οπως εξηγεί στο «Βήμα» ο δρ Γιαννικόπουλος, από τη μελέτη προέκυψε ότι προσβεβλημένες ή τυφλωμένες περιοχές του εγκεφάλου ενεργοποιούνται εκ νέου και η χαρτογράφηση του οφθαλμού και του εγκεφάλου ουσιαστικά επαναδιευθετείται. «Η διαδικασία αναδιασύνδεσης μετακινείται προοδευτικά, εντός ολίγων εβδομάδων, σαν κύμα, από την υγιή συνορεύουσα περιοχή μέσα στο τυφλό τμήμα του εγκεφάλου. Τα εγκεφαλικά κύτταρα που είναι "τυφλά" αμέσως μετά τη βλάβη συνδέονται εκ νέου με υγιή τμήματα του αμφιβληστροειδούς». Μάλιστα οι ερευνητές έχουν πάει τώρα ένα βήμα πιο πέρα μελετώντας την πιθανότητα αναγέννησης των κυττάρων εντός της πληγείσας περιοχής και σκοπεύουν να δημοσιεύσουν τα αποτελέσματά τους εν ευθέτω χρόνω.
Ηθελα να ξερα ο εν λογω καθηγητης προσφερεται ο ιδιος να τον τυφλωσουμε για να δουμε αν θα ξαναδει??? Η μηπως θεωρει τον εαυτο του ανωτερο ον και τα γατακια κατωτερο, αρα ποιος νοιαζεται α τυφλωθουν???Ηδου το τιμημα υτου που μερικοι αποκαλουν επιστημη....




Ο δρ Δημήτριος Γιαννικόπουλος ανάμεσα στους στενούς hi-tech... συνεργάτες του: παλμογράφους που καταγράφουν τη νευρωνική δραστηριότητα και ισχυρούς ηλεκτρονικούς υπολογιστές


Το πείραμα αυτό σύμφωνα με τους ερευνητές όχι μόνον αποδεικνύει την ευπλαστότητα του εγκεφάλου των ενηλίκων αλλά συγχρόνως δείχνει τη μέθοδο με την οποία μπορεί χωρίς φαρμακολογικές παρεμβάσεις να «ανανήψει» μόνος του, να «αυτοεπιδιορθωθεί» ­ αυτό συμβαίνει μέσα από την εκμετάλλευση υγιών τμημάτων που γειτνιάζουν με την πληγείσα περιοχή.
Ο καθηγητής Αϊζελ σημειώνει ότι είναι ήδη πολύ γνωστή η υψηλή ευπλαστότητα του εγκεφάλου στην πρώτη περίοδο μετά τη γέννηση και κατά τη νεανική ηλικία. «Οι νεαροί εγκέφαλοι διαθέτουν χωρίς αμφιβολία την ικανότητα ενισχυμένης προσαρμογής. Εμφανίζουν σχετικά μεγάλη ικανότητα ανάπλασης μέσω της αναδιοργάνωσης ύστερα από βλάβες και ως αντίδραση σε παθήσεις του νευρικού συστήματος». Ωστόσο παραμένει επί έτη ασαφές το κατά πόσον κάτι τέτοιο είναι δυνατόν στον εγκέφαλο των ενηλίκων, και πειράματα όπως το συγκεκριμένο ρίχνουν φως στο θολό τοπίο.
Αν επιβεβαιωθεί η υπόθεση των ερευνητών από το Πανεπιστήμιο του Ρουρ, ανοίγει ο δρόμος για πιο αποτελεσματική αντιμετώπιση ατόμων με τραυματισμούς του αμφιβληστροειδούς ή με παθήσεις του που στερούν την κεντρική όραση, όπως είναι η εκφύλιση ωχράς κηλίδος. «Αν κατακτήσουμε τα "κλειδιά" της υπερδιέγερσης που παρατηρήσαμε στον εγκέφαλο, τότε θα μπορούμε να έχουμε εμείς τον έλεγχό της ώστε να την κάνουμε να υφίσταται σε μεγαλύτερη ένταση και για μεγαλύτερο διάστημα. Ετσι ίσως θα καταστεί πιθανό ο εγκέφαλος να επουλώνει μόνος και πιο γρήγορα τις πληγές του» λέει ο δρ Γιαννικόπουλος και προσθέτει: «Βέβαια το σημείο του αμφιβληστροειδούς που έχει υποστεί τη βλάβη δεν θα επανέλθει ποτέ, ωστόσο η περιοχή που περιβάλλει τη βλάβη θα αποκτήσει μεγαλύτερη ευαισθησία στα οπτικά ερεθίσματα». Η ερευνητική ομάδα μελετά παράλληλα τώρα την επαναφορά της κεντρικής όρασης με εμφύτευση μικροτσίπ στον αμφιβληστροειδή. Τα πειράματα που διεξάγονται επίσης σε γάτες δίνουν πολύ καλά πρώτα αποτελέσματα. Ο μεγάλος «σκόπελος» που συναντούν οι ειδικοί αφορά τη δημιουργία των όσο το δυνατόν μικρότερων μικροτσίπ τα οποία θα προσφέρουν συγχρόνως καλή ανάλυση.
Ο «σοφός» εγκέφαλός μας ( οχι αρκετα σοφος ωστε να νοιαζεται για τους αλλους ακομα και αν ειναι ζωα!!) λοιπόν φαίνεται ότι δεν αφήνει κανέναν από τους... εργαζομένους του να τεμπελιάζει. Δεν αφήνει νεκρό κάποιο σημείο του, αλλά το χρησιμοποιεί προκειμένου να βοηθηθεί και να γίνει δυνατότερο ένα γειτονικό σημείο που σίγουρα έχει επίσης ανάγκη. Εδώ φαίνεται να ισχύει παραφρασμένο το ότι «ακόμη και αν κάτι τον σκοτώνει, συγχρόνως τον κάνει πιο δυνατό». (τη γατα τη ρωτησαν αν συμφωνει??και τι τραβηξε ενα χρονο στα πειραματα?? αφηστε που πεθανε για να βλεπουμε στη φωτο το ματι σκετο.. πιο σικ εικονα απο τη γατα ολοκληρη ψοφια κακοποιημενη)

Το ΒΗΜΑ, 17/09/2006 , ​

Σημείωση: Το μήνυμα αυτό γράφτηκε 19 χρόνια πριν. Ο συντάκτης του πιθανόν να έχει αλλάξει απόψεις έκτοτε.